Zadbaj o odporność z lekami bez recepty Vigalex^® z witaminą D₃

Witamina D, a szczególnie jej najaktywniejsza forma – D₃ (cholekalcyferol) – odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia kości i odporności. Główne źródło tej witaminy stanowi synteza skórna pod wpływem promieniowania UVB – to właśnie słońce inicjuje przemianę prekursora cholesterolu w witaminę D₃, która następnie przekształcana jest w aktywną biologicznie formę w wątrobie i nerkach. Oprócz ekspozycji na słońce istotnym źródłem witaminy D₃ jest dieta – szczególnie tłuste ryby morskie (np. łosoś, makrela), wątróbka oraz żółtka jaj.

Norma witaminy D oceniana jest na podstawie stężenia 25-hydroksywitaminy D (25(OH)D) w surowicy krwi. Optymalne wartości mogą różnić się w zależności od wytycznych danej organizacji zdrowotnej, jednak najczęściej przyjmuje się, że poziom 30–50 ng/ml jest wystarczający. Interpretacja wyników powinna jednak zawsze uwzględniać indywidualne potrzeby pacjenta oraz konsultację z lekarzem.

Bezpieczne dawkowanie witaminy D₃ zależy m.in. od wieku, masy ciała oraz stanu zdrowia:

• dzieci w wieku 6–10 lat: 1000 IU dziennie;
• młodzież 11–18 lat i dorośli: 1000–2000 IU dziennie (profilaktyka niedoborów);
• osoby cierpiące na stany wynikające z niedoboru witaminy D np. osteomalacja czy osteoporoza: 2000–4000 IU dziennie;
• dorośli z otyłością: 2000-4000 IU dziennie.

Zobacz również: Norma D₃.

Choć witamina D jest niezbędna dla zdrowia, jej przedawkowanie – choć rzadkie – może prowadzić do poważnych konsekwencji. Organizm ludzki dysponuje mechanizmami ochronnymi, które pozwalają mu rozkładać nadmiar tej witaminy do nieaktywnych metabolitów lub wydalać go, dlatego przypadki toksyczności wynikające z ekspozycji na słońce lub diety są praktycznie niespotykane. Przedawkowanie witaminy D₃ wynika wyłącznie z niekontrolowanego spożycia preparatów zawierających tę substancję.

Do zatrucia dochodzi najczęściej, gdy stężenie 25-hydroksywitaminy D (25(OH)D) we krwi przekracza 100 ng/ml, co zwykle jest efektem regularnego przyjmowania dawek powyżej 10 000 IU dziennie. Najbardziej niebezpieczne są sytuacje, w których przez kilka miesięcy stosuje się ekstremalnie wysokie dawki – nawet 30 000 IU na dobę^[1]. Objawy przedawkowania są często niespecyficzne i mogą obejmować:

• dolegliwości ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka, brak apetytu);
• objawy ogólne (senność, bóle głowy, osłabienie mięśni),
• bóle stawów i mięśni;
• zaburzenia gospodarki wodnej i elektrolitowej (wielomocz, odwodnienie, wzmożone pragnienie);
• poważne powikłania, takie jak niewydolność nerek, zaburzenia rytmu serca, a w skrajnych przypadkach – śpiączka.

Niedobór witaminy D to poważne zaburzenie metaboliczne, które może niepostrzeżenie prowadzić do szeregu konsekwencji zdrowotnych – szczególnie w obrębie układu kostnego. Witamina D, a zwłaszcza jej aktywna forma D₃, pełni kluczową funkcję w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, umożliwiając prawidłowe wchłanianie wapnia i jego odkładanie w tkance kostnej. Kiedy poziom tej witaminy spada poniżej normy, zaburzeniu ulega proces mineralizacji, co skutkuje osłabieniem struktury kości i zwiększoną podatnością na urazy.

Niedobór witaminy D prowadzi do poważnych zaburzeń struktury i funkcji układu szkieletowego, które manifestują się w różny sposób u dzieci i dorosłych.

U najmłodszych, długotrwały niedobór witaminy D₃ prowadzi do rozwoju krzywicy – choroby ogólnoustrojowej, której pierwsze objawy mogą być subtelne: drażliwość, osłabienie siły mięśniowej czy nadmierna potliwość. Wraz z postępem choroby pojawiają się wyraźne deformacje kośćca, takie jak^[2]:

• spłaszczenie potylicy i powiększenie ciemiączek;
• bransolety krzywicze – pogrubienia przynasad kości długich;
• zniekształcenia żeber (różańcowy układ żeber);
• koślawe kolana, płaskostopie, zniekształcona miednica;
• oraz charakterystyczne uwypuklenie kręgosłupa lędźwiowego, znane jako garb krzywiczy.

Z kolei u dorosłych niedobór witaminy D skutkuje rozwojem osteomalacji – metabolicznej choroby, która powoduje niedostateczne wysycenie kości wapniem. Kości stają się wówczas miękkie i podatne na deformacje. Chorzy często odczuwają przewlekłe bóle kości i mięśni, mają trudności w poruszaniu się, a ich układ kostny ulega zniekształceniom pod wpływem codziennych obciążeń^[3].

Zarówno krzywica, jak i osteomalacja, to schorzenia, które bezpośrednio wynikają z długotrwałego niedoboru witaminy D i niosą za sobą poważne następstwa zdrowotne – od ograniczenia sprawności ruchowej po trwałe deformacje układu szkieletowego. Z tego względu utrzymywanie prawidłowego poziomu tej witaminy w organizmie jest bardzo ważne. Szczególnie w okresach intensywnego wzrostu i u osób starszych, u których ryzyko niedoborów staje się znacznie wyższe.

W przypadku niedoborów witaminy D₃ wybór między lekiem a suplementem ma kluczowe znaczenie.

Leki zawierające witaminę D₃ to produkty lecznicze, które^[4]:

• muszą przejść rygorystyczne badania kliniczne;
• są dokładnie kontrolowane pod kątem składu i bezpieczeństwa;
• posiadają jasno określoną, stabilną dawkę i ulotkę z informacjami medycznymi;
• są stosowane zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu niedoborów oraz chorób (np. osteoporozy, krzywicy, osteomalacji).

Z kolei suplementy diety, choć dostępne bez recepty, mają znacznie niższe wymagania rejestracyjne. Nie muszą i przechodzić badań klinicznych – ich zadaniem jest jedynie uzupełnianie codziennej diety, a nie leczenie^[5].

Dlatego, gdy celem jest wyrównanie niedoboru lub wsparcie w konkretnych problemach zdrowotnych, warto mieć na uwadze, że witamina D – lek, a nie suplement – to najlepszy wybór.

Warto wiedzieć, że niektóre substancje mogą negatywnie wpływać na wchłanianie witaminy D₃. Z tego względu nie można ich łączyć z witaminą D. Należą do nich:

• leki zobojętniające kwas żołądkowy zawierające glin lub magnez (np. stosowane przy nadkwaśności) mogą zaburzać wchłanianie witaminy D w jelitach, co obniża jej skuteczność;
• leki przeciwpadaczkowe – takie jak fenytoina, karbamazepina czy barbiturany – mogą przyspieszać metabolizm witaminy D w wątrobie, prowadząc do jej szybszego rozkładu i zmniejszenia stężenia we krwi;
• środki uspokajające i nasenne, np. barbiturany, również wykazują działanie obniżające poziom aktywnej witaminy D₃ w organizmie.

Witamina D ze słońca to naturalna i najskuteczniejsza forma jej pozyskiwania – wystarczy zaledwie 15 minut ekspozycji skóry na promieniowanie UVB, najlepiej w godzinach 10:00–15:00, aby pokryć nawet 80–90% dziennego zapotrzebowania. To właśnie w skórze, pod wpływem światła, zachodzi przekształcenie 7-dehydrocholesterolu w prowitaminę D₃, a następnie w aktywną witaminę D₃^[6].

Jednak w okresie jesienno-zimowym, gdy ekspozycja na słońce jest ograniczona, warto wiedzieć, w czym jest witamina D, by świadomie wspierać organizm dietą. Do naturalnych, bogatych źródeł witaminy D należą przede wszystkim:

• tłuste ryby morskie, takie jak: łosoś, makrela, śledź, sardynki, węgorz;
• jaja, zwłaszcza żółtka;
• wątroba wołowa i wieprzowa;
• produkty mleczne – mleko, jogurty i sery, najlepiej pełnotłuste,
• grzyby (np. boczniaki, pieczarki), zawierają witaminę D₂.

Witamina D ma ogromne znaczenie dla prawidłowego rozwoju układu kostnego dziecka. W okresie intensywnego wzrostu i dojrzewania to jeden z najważniejszych składników, których niedobór może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak osłabienie kości, czy krzywica. Dlatego odpowiednia suplementacja witaminy D to nie tylko element profilaktyki, ale również skuteczny sposób na to, jak wzmocnić osłabiony organizm dziecka – zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, gdy słońca jest jak na lekarstwo.

Aktualne zalecenia dotyczące przyjmowania witaminy D u dzieci różnią się w zależności od wieku:

• niemowlęta i dzieci do 6. miesiąca życia: 400 IU/dobę;
• dzieci od 6. miesiąca do 1. roku życia: 400–600 IU/dobę, w zależności od masy ciała i ekspozycji na słońce;
• dzieci w wieku 1–10 lat: zalecana dawka to 600–1000 IU/dobę;
• dzieci 11+ i młodzież: 1000–2000 IU/dobę, zwłaszcza w miesiącach o niskim nasłonecznieniu.

Sprawdź: Witaminy dla przedszkolaka.

Przyjmowanie preparatów z witaminą D u dorosłych powinno być dostosowane do stylu życia, diety i pory roku, ponieważ w miesiącach jesienno-zimowych synteza witaminy D skórna jest niewystarczająca.

Zalecane dawki dla osób dorosłych wynoszą:

• profilaktycznie: 1000–2000 IU na dobę;
• przy niedoborach lub w leczeniu wspomagającym (np. osteoporozy): 2000–4000 IU dziennie – po konsultacji z lekarzem.

Przyswajanie witaminy D można zwiększyć poprzez jej przyjmowanie wraz z posiłkiem zawierającym tłuszcze.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku kobiet w ciąży i karmiących – zapotrzebowanie w tych okresach może wzrosnąć, ale wymaga to indywidualnej oceny lekarskiej. Zbyt niski poziom witaminy D może prowadzić do zaburzeń mineralizacji kości, podczas gdy nadmiar – do toksyczności i zaburzeń metabolicznych, dlatego witaminę D należy przyjmować świadomie i pod kontrolą specjalisty.

Przeczytaj również: Jak wzmocnić odporność?

Ciąża to wyjątkowy czas, w którym organizm kobiety staje się odpowiedzialny nie tylko za własne zdrowie, ale także za rozwój nowego życia. Właściwie zbilansowana dieta i świadoma suplementacja to fundamenty prawidłowego przebiegu ciąży. Wzrost zapotrzebowania na mikroelementy i składniki odżywcze to naturalny proces fizjologiczny, który – jeśli nie zostanie odpowiednio zbilansowany – może prowadzić do niedoborów zagrażających zdrowiu matki i dziecka. Jakie witaminy w ciąży nalęży przyjmować?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, najważniejsze witaminy i składniki mineralne, na które należy zwrócić uwagę w ciąży, to^[7],[8]:

• kwas foliowy – powinien być stosowany już na etapie planowania ciąży i w jej pierwszym trymestrze; zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej, zespołu Downa i rozszczepu podniebienia;
• witamina D₃ – wspomaga rozwój układu kostnego dziecka, reguluje gospodarkę wapniowo-fosforową i wzmacnia odporność; ze względu na ograniczoną ekspozycję na słońce w Polsce, jej przyjmowanie jest często konieczne;
• żelazo – zapobiega anemii, wspiera transport tlenu do komórek i rozwój układu krwiotwórczego płodu;
• jod – niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy oraz rozwoju mózgu i układu nerwowego dziecka;
• kwasy DHA – wpływają na rozwój mózgu, oczu i układu nerwowego płodu;
• witamina C – wzmacnia odporność, wspomaga wchłanianie żelaza i chroni przed infekcjami;
• witamina B₆ – reguluje poziom hormonów, wspiera wchłanianie innych witamin i może łagodzić nudności w I trymestrze ciąży.

Choć nie wszystkie kobiety w ciąży wymagają przyjmowania preparatów z witaminami w takim samym zakresie, warto pamiętać, że sama dieta – nawet dobrze zbilansowana – nie zawsze pokrywa zwiększone zapotrzebowanie na wybrane składniki. Szczególnie dotyczy to kobiet z ograniczoną ekspozycją na słońce, dietą eliminacyjną, ciążą mnogą lub innymi czynnikami ryzyka niedoborów.

„To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.”

^[1] Płudowski P. i inni, Zasady suplementacji i standardy oceny zaopatrzenia organizmu w witaminę D w świetle jej działania plejotropowego, Borgis — Postępy Nauk Medycznych 3/2012, s. 265-272.

^[2] Łupińska A, Michałus I, Zygmunt A, Stawerska R, Lewiński A. Leczenie niedoboru witaminy D w gabinecie lekarza POZ. Lekarz POZ. 2022;8(6).

^[3] Wiercińska M., Osteomalacja, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2017.

^[4] M. Matysek-Nawrocka, M. Bernat, B. Dyczewski, A. Chmiel, Popularność suplementów diety wśród dorosłych Polaków. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Społecznych 2016, 1(5): 145-152.

^[5] H. Bojarowicz, P. Dźwigulska, Suplementy diety. Część I. Suplementy diety a leki – porównanie wymagań prawnych. Hygeia Public Health 2012, 47(4): 427-432.

^[6] Napiórkowska L., Franek E., Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej, Choroby Serca i Naczyń 2009, tom 6, nr 4, 206. http://www.wszechnica-zywieniowa.sggw.pl/Prezentacje/2015/slajdy_Witamina_D.pdf

^[7] Guz J., Oliński R., Rola witaminy C w regulacji epigenetycznej, Postepy Hig Med Dosw (online), 2017; 71.

^[8^] Karowicz-Bilińska A., Nowak-Markwitz E., Opala T. i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 5/2014, 85.

1. Płudowski P. i inni, Zasady suplementacji i standardy oceny zaopatrzenia organizmu w witaminę D w świetle jej działania plejotropowego, Borgis — Postępy Nauk Medycznych 3/2012, s. 265-272.
2. Łupińska A, Michałus I, Zygmunt A, Stawerska R, Lewiński A. Leczenie niedoboru witaminy D w gabinecie lekarza POZ. Lekarz POZ. 2022;8(6)
3. Wiercińska M., Osteomalacja, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2017.
4. Napiórkowska L., Franek E., Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej, Choroby Serca i Naczyń 2009, tom 6, nr 4, 206. http://www.wszechnica-zywieniowa.sggw.pl/Prezentacje/2015/slajdy_Witamina_D.pdf
5. Guz J., Oliński R., Rola witaminy C w regulacji epigenetycznej, Postepy Hig Med Dosw (online), 2017; 71.
6. Karowicz-Bilińska A., Nowak-Markwitz E., Opala T. i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 5/2014, 85.
7. M. Matysek-Nawrocka, M. Bernat, B. Dyczewski, A. Chmiel, Popularność suplementów diety wśród dorosłych Polaków. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Społecznych 2016, 1(5): 145-152.
8. H. Bojarowicz, P. Dźwigulska, Suplementy diety. Część I. Suplementy diety a leki – porównanie wymagań prawnych. Hygeia Public Health 2012, 47(4): 427-432.