Suplementacja witaminą D₃ w ciąży

Witamina D3 w ciąży odgrywa kluczową rolę w zdrowiu kobiet, wpływając nie tylko na ich własne zdrowie, ale również na rozwój zdrowego płodu. Jest to szczególnie istotne, ponieważ witamina D3 wspomaga prawidłowe wchłanianie wapnia, niezbędne dla utrzymania zdrowia kości zarówno u matki, jak i dziecka. Jakie witaminy przyjmować w ciąży i jaka witamina D jest najlepsza?

O jakich witaminach w ciąży należy pamiętać?

Nawet przy zróżnicowanej diecie, wiele kobiet ciężarnych może doświadczać wybiórczych niedoborów żywieniowych. Do najważniejszych witamin, o których kobieta powinna pamiętać w tym wyjątkowym okresie, należą¹:

• witamina A — ważna dla wzrostu i różnicowania komórek;
• kwas foliowy (syntetyczna forma witaminy B₉) — niezbędny do prawidłowego rozwoju układu nerwowego płodu;
• witamina D₃ — wspiera rozwój kości;
• witamina E — działa jako antyoksydant chroniący komórki przed uszkodzeniami. 

Zobacz również: Witaminy przed zajściem w ciążę.

Witamina D w 1. trymestrze ciąży

Przyjmowanie witaminy D w pierwszym trymestrze ciąży jest szczególnie ważne dla prawidłowego rozwoju płodu. Badania na dużych grupach kobiet ciężarnych wykazały, że najkorzystniejsze efekty uzyskuje się, zaczynając suplementację w czasie, gdy dochodzi do implantacji łożyska. Choć mechanizm tego korzystnego działania nie został jeszcze w pełni poznany, wiadomo, że odpowiedni poziom witaminy D wspiera lepsze wchłanianie wapnia, co jest kluczowe dla prawidłowego rozwoju układu kostnego płodu².

Witamina D a ciąża — skąd się bierze niedobór?

Niedobór witaminy D₃ w ciąży jest powszechnym problemem. Na całym świecie, niedobór tej witaminy ma charakter pandemiczny, dotykając różne grupy wiekowe i regiony geograficzne. Głównymi przyczynami są:

• niedostateczna ekspozycja na słońce; 
• spędzanie większości czasu w pomieszczeniach;
• zbyt mała podaż witaminy D z pożywieniem.

W Polsce, choć brakuje szeroko zakrojonych badań populacyjnych, stwierdzono niemal powszechny niedobór tej witaminy u noworodków urodzonych w terminie. Mimo że dieta może być źródłem witaminy D, głównie przez spożycie ryb takich jak węgorz, śledź, łosoś, makrela, tuńczyk i sardynki, ponad 90% zapotrzebowania na witaminę D pokrywa ekspozycja na światło słoneczne. Krótka, 30-45-minutowa ekspozycja na letnie słońce może dostarczyć od 15 000 do 20 000 IU witaminy D, choć efektywność tej syntezy zależy od indywidualnych cech, takich jak pigmentacja skóry, która wpływa na ilość wytwarzanej witaminy³.

Witamina D₃ w ciąży — normy

Podstawową metodą diagnozy jest badanie stężenia 25(OH)D, czyli metabolitu witaminy D, we krwi. Powinno ono wynosić powyżej 30 ng/ml. Z kolei stężenie między 20 a 30 ng/ml jest klasyfikowane jako niewielki niedobór, podczas gdy spadek do poziomów między 10 a 20 ng/ml oraz poniżej 10 ng/ml jest rozpatrywany odpowiednio jako większy lub głęboki deficyt. Nadmierne stężenie witaminy D występuje, gdy poziom przekracza 100 ng/ml, natomiast stężenie toksyczne, które może prowadzić do poważnych skutków zdrowotnych, występuje powyżej 150 ng/ml⁴.

Jakie są konsekwencje niedoboru witaminy D₃ w ciąży?

Niedobór witaminy D₃ w okresie ciąży może mieć znaczący wpływ na rozwój płodu oraz zdrowie noworodka. Chociaż wyniki badań naukowych nie są jednoznaczne, niektóre z nich wskazują na potencjalne konsekwencje braku tej witaminy. Według meta-analiz, stężenie witaminy D poniżej 15 ng/ml może powodować obniżenie masy ciała noworodka średnio o 130 gramów, a poziom poniżej 20 ng/ml zwiększa ryzyko hipotrofii płodu, co oznacza niższą masę ciała i długość w stosunku do wieku płodowego. Ponadto niedobór witaminy D₃ w okresie płodowym może prowadzić do długofalowych konsekwencji, takich jak obniżona gęstość mineralna kości, słabsza odporność⁵.

Jaka witamina D w ciąży?

W ciąży zaleca się stosowanie witaminy D₃, zwanej również cholekalcyferolem, jako substancji pierwszego wyboru do zapobiegania i leczenia niedoborów tej witaminy. Cholekalcyferol jest preferowany ze względu na swoją skuteczność i bezpieczeństwo. Jest on przekształcany w organizmie do aktywnej formy witaminy D, która jest niezbędna do prawidłowego wchłaniania wapnia i utrzymania zdrowia kostnego u matki oraz prawidłowego rozwoju kości u płodu.⁶

W tym celu warto przyjmować lek Vigalex Forte, zawierający 50 mikrogramów cholekalcyferolu (2000 IU). W niektórych sytuacjach lekarz może podjąć decyzję o zwiększeniu dawki do Vigalex Max, czyli  4000 IU⁷.

W szczególnych przypadkach medycznych, gdy stosowanie cholekalcyferolu nie przynosi odpowiednich efektów lub konieczne jest szybkie zwiększenie poziomu 25(OH)D w surowicy, rozważa się stosowanie kalcyfediolu jako substancji drugiego wyboru.

Witamina D₃ w ciąży — ile?

Odpowiednie dawkowanie wit. D₃ w ciąży jest ważne dla zdrowia zarówno matki, jak i rozwijającego się płodu. Z tego względu przed rozpoczęciem suplementacji, każda kobieta powinna skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby ustalić optymalną dawkę witaminy D, dostosowaną do jej indywidualnych potrzeb. 

Standardowo, zaleca się przyjmowanie 2000 IU witaminy D₃ na dobę, niezależnie od pory roku, chyba że lekarz zaleci inaczej. Zapotrzebowanie na tę witaminę może się różnić w zależności od poziomu witaminy D w organizmie kobiety oraz jej stanu zdrowia, dlatego dawkowanie powinno być ustalone i monitorowane przez specjalistę. Należy unikać przyjmowania dawek wyższych niż 2000 IU dziennie bez nadzoru lekarskiego, aby zapobiec potencjalnym skutkom ubocznym związanym z przedawkowaniem. 

Sprawdź także artykuł: Witaminy podczas karmienia piersią. 

Witamina D₃ a ciąża — środki ostrożności

Stosowanie witaminy D₃ w ciąży zawsze należy wcześniej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza gdy pacjentka przyjmuje inne leki i suplementy diety. Również w przypadku występowania sarkoidozy, choroby układu odpornościowego, która może prowadzić do zwiększenia stężenia witaminy D w organizmie, konieczna jest kontrola lekarska. 

W kontakcie z lekarzem powinny być też pacjentki z zaburzeniami czynności nerek, leczone glikozydami nasercowymi lub lekami moczopędnymi. Co istotne, długotrwałe stosowanie witaminy D (powyżej 3 miesięcy) wymaga regularnego monitorowania stężenia wapnia w surowicy i moczu oraz funkcji nerek poprzez oznaczanie stężenia kreatyniny we krwi.

Co jeść w ciąży, aby zwiększyć ilość witaminy D?

Aby zwiększyć ilość witaminy D w ciąży, kobiety powinny włączyć do swojej diety pokarmy bogate w tę witaminę oraz kwasy tłuszczowe omega-3, które są szczególnie ważne w okresie ciąży. Najlepszymi źródłami witaminy D w polskich produktach żywnościowych są ryby. Do najbardziej wartościowych należą:

• świeży węgorz;
• śledź w oleju i marynowany;
• gotowany i pieczony łosoś;
• gotowana i pieczona makrela;
• ryby z puszki, takie jak tuńczyk i sardynki. 

Warto zdawać sobie sprawę z tego, że spożywanie 100 gramów tych ryb może dostarczyć średnio od 150 do 1200 IU witaminy D⁸.

„To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.”

Skrócona informacja o leku: Vigalex Forte

Vigalex Forte (2000 IU): Jedna tabletka zawiera 20 mg cholekalcyferolu, proszku, co odpowiada 0,05 mg (2000 IU) cholekalcyferolu (witaminy D3). Substancja pomocnicza o znanym działaniu: Każda tabletka zawiera 3,5 mg sacharozy.
Wskazania do stosowania: Zapobieganie krzywicy i osteomalacji u dzieci i osób dorosłych, profilaktyka niedoboru witaminy D u kobiet planujących ciążę, w ciąży i karmiących piersią w porozumieniu z lekarzem, zapobieganie niedoborowi witaminy D u dzieci i osób dorosłych, leczenie wspomagające osteoporozy u osób dorosłych.
Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną (cholekalcyferol) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, hiperkalcemia i (lub) hiperkalciuria, kamica nerkowa i (lub) ciężka niewydolność nerek, rzekoma niedoczynność przytarczyc (zapotrzebowanie na witaminę D może być obniżone z powodu okresów prawidłowej wrażliwości na tę witaminę, prowadzących do przedawkowania). W tym przypadku dostępne są pochodne witaminy D łatwiejsze do kontrolowania.
Podmiot odpowiedzialny: Biofarm Sp. z o.o., ul. Wałbrzyska 13, 60-198 Poznań.

Skrócona informacja o leku: Vigalex Max

Vigalex Max (4000 IU): Jedna tabletka zawiera 40 mg cholekalcyferolu, proszku, co odpowiada 0,1 mg cholekalcyferolu (witaminy D3). Substancja pomocnicza o znanym działaniu: Każda tabletka zawiera 7 mg sacharozy.
Wskazania do stosowania: Profilaktyka niedoboru witaminy D i stanów wynikających z niedoboru witaminy D (np. osteomalacja, osteoporoza) u osób dorosłych z otyłością (wskaźnik masy ciała [ang. body mass index, BMI] ≥ 30 kg/m2 pc.)
i osób w podeszłym wieku (powyżej 75 lat) z nadwagą lub otyłością.
Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną (cholekalcyferol) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, hiperkalcemia i (lub) hiperkalciuria, kamica nerkowa i (lub) ciężka niewydolność nerek, rzekoma niedoczynność przytarczyc (zapotrzebowanie na witaminę D może być obniżone z powodu okresów prawidłowej wrażliwości na tę witaminę, prowadzących do przedawkowania). W tym przypadku dostępne są pochodne witaminy D łatwiejsze do kontrolowania. Dzieci i młodzież w wieku poniżej 18 lat.
Podmiot odpowiedzialny: Biofarm Sp. z o.o., ul. Wałbrzyska 13, 60-198 Poznań.

Bibliografia:

1. Hirnle L., Makowska-Donajska M., Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 tom 2, nr 4, strony 166–172

2. Stefanowicz E., Suplementacja witaminy D u kobiet w ciąży, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2021

3. Stefanowicz E., Suplementacja witaminy D u kobiet w ciąży, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2021

4. https://ncez.pzh.gov.pl/ciaza-i-macierzynstwo/niedobor-witaminy-d-u-ciezarnych-polek-czy-problem-konczy-sie-latem/ [dostęp online: 27.06.2024]

5. https://ncez.pzh.gov.pl/ciaza-i-macierzynstwo/niedobor-witaminy-d-u-ciezarnych-polek-czy-problem-konczy-sie-latem/ [dostęp online: 27.06.2024]

6. Płudowski P. i inni, Wytyczne dotyczące profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D: Aktualizacja na rok 2023 w Polsce, Nutrients 2023, 15, 695.

7. Stefanowicz E., Suplementacja witaminy D u kobiet w ciąży, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2021

8. Stefanowicz E., Suplementacja witaminy D u kobiet w ciąży, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, 2021

9. Franek E., Napiórkowska L., Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej, Choroby Serca i Naczyń 2009, tom 6, nr 4, 203–210.